Дар раванди ислоҳот ба соҳаи кишоварзӣ ҳамчун яке аз соҳаҳои муҳими иқтисоди кишвар эътибори аввалиндараҷа дода мешавад, зеро ҳифзи амнияти озуқавории мамлакат аз сатҳи рушди ин соҳа вобастагии амиқ дорад.

Эмомалӣ Раҳмон

Фаровонии ҳосил аз тухмии хушсифат аст

02.12.2020

Тухмипарварӣ яке аз самтҳои муҳимтарин ва аввалиндараҷаи соҳаи кишоварзӣ ба ҳисоб рафта, дар истеҳсолоти кишоварзӣ мавқеи асосиро ишғол менамояд. Афзун намудани истеҳсоли зироатҳои кишоварзӣ ва баланд бардоштани ҳосилнокии онҳо аз истифода бурдани тухмиҳои сертификатсияшуда вобастагии калон дорад. Вазифаи асосии тухмипарварӣ таъмин намудани хоҷагиҳо бо тухмии сертификатсияшуда, нигоҳ доштани тозагии навъҳо ва хусусиятҳои биологии онҳо мебошад.

Захираи тухмиҳои зироатҳои кишоварзӣ соли ҷорӣ дар ҷумҳурӣ  назар ба солҳои пешин хуб ба роҳ монда шуда, дар асоси маълумотҳои оморӣ   оид ба захираи тухмии зироатҳои кишоварзӣ дар хоҷагиҳои ҷамъиятӣ ва деҳқонӣ дар ҷумҳурӣ 45268,8 тонна гандум, 480,8 тонна шолӣ, 6444,1 тонна дигар ғалладонагиҳо, 751,0 тонна лўбиёгиҳо, 1083,3 тонна ҷуворимакка ва 36697,7 тонна картошкаи тухмӣ захира карда шудааст.

Яке аз масъалаҳои асосии мустаҳкам намудани амнияти озуқавории кишвар таъмин намудани аҳолӣ бо нон ва маҳсулоти нонӣ ба ҳисоб меравад. Аз ин рў, Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон захираи тухмиҳои хушсифати зироатҳои ғалладонагиро самти афзалиятнок ҳисобида, ба рушди ғаллакорӣ ва афзун намудани истеҳсоли ғалла диққати ҳамаҷониба равона намудааст.

Тибқи маълумоти корхонаи воҳиди давлатии “Навъҳои тухмии сабзавоти Тоҷикистон” корхона бо ширкати Агрохимияи Федератсияи  Россия шартномаро оид ба ворид намудани гандуми тухмии  гурўҳи элитаи   навъҳои   “Московская-56”,  “Московская-39”  ва  “Мироновская - 808” ба имзо расонида, то 21.11.2020 ҳашт қатора (вагон) ба ҳаҷми   526 тонна ба ҷумҳурӣ ворид карда шуда, 350 тоннаи он ба хоҷагиҳои деҳқонии вилояти Хатлон ва ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ тақсим карда шуда, тақсимот тибқи руйхати ба имзо расонидашудаи вазорат давом дорад.       

Мувофиқи апробатсия дар ҷумҳурӣ барои кишти тирамоҳии соли 2020 гандуми навъи «Московская-39» ба миқдори 878,7 тонна, аз он R2-461,3 тонна, R3-291,4 тонна ва 126 тонна тухмии шартӣ мебошад. Ҳосилнокӣ ба ҳисоби миёна 40,0 с/га мебошад.                             

Навъи гандуми  «Московская-56” (Eristrospermum) 356/00, ки бо роҳи интихоби инфиродӣ аз комбинатсияи мураккаби гибридӣ ба даст оварда шудааст. Барои истеҳсол дар соли 2008 тасдиқ шудааст.

Хусусиятҳои ботаникӣ. Дарозии хӯшааш миёна (7,4 см), шумораи миёнаи спикелетҳо дар як хӯша 14-16 ва донаҳо 27-30 дона аст. Вазни ғалладона дар хӯшае 1.06-1.26 г, вазнаш 1000 дона 39.6-45.3 г мебошад.

Хусусиятҳои биологӣ. Навъи миёнаи мавсимӣ аст. Мустаҳкамиаш дар зимистон баланд буда, дар тӯли 4 сол - 94,4% -ро ташкил медиҳад. Навъ бо миқдори зиёди пояҳои истеҳсолӣ ба 1 м2 ба ҳисоби миёна дар тӯли се сол 564 адад фарқ  мекунад, ки ин аз пояи  стандартӣ 106 адад зиёдтар аст. Баландии растанӣ 105 см, пояаш мустаҳкам. Ба касалии зангҳои қаҳваранг ва mildew powdery тобовар аст.

Маълумоти технологӣ. Мувофиқи санҷиши навъҳои озмунии рақобатӣ (2001-2003), табиати ғалладона 808 г / л, сафеда дар ғалладона 14,2%, қувваи орд 251, индекси IDC 84, ҳосили нони 993 см³.

Хусусиятҳои агротехникии навъ. Технологияи кишт барои минтақа маъмулан пазируфта шудааст. Дар давраи кишти барвақтӣ, миқдори кофии тухмӣ 210-220 кг аст. Барои ба даст овардани ҳосили 50-60 с / га, андохтани нуриҳои азотӣ ба миқдори 90-160 кг / га лозим аст.

Арзиши тиҷоратӣ. Афзалиятҳои навъ дар баланд будани ҳосилнокӣ, тобоварӣ ба зимистон, тобовар ба хобравӣ ва касалии зангҳои қаҳваранги барг мебошад. Ҳосили навъ дар озмоиши навъҳои рақобатпазири Институти тадқиқотии кишоварзии CRNZ ба ҳисоби миёна дар тӯли 4 сол (2001-2004) 7,21 т / га буд. Ҳосили максималии соли 2002 мушоҳидашуда 8,54 т / га буд.

Навъи гандуми мулоими тирамоҳии "Московская-39" дар Институти илмӣ-тадқиқотии кишоварзии минтақаҳои марказӣ, марказии сиёҳзамини Русия ба вуҷуд оварда шудааст.

Муаллифон: Б.И. Сандухадзе, Э.Т. Вареница, Г.В. Кочетыгов ва дигарон хастанд.

Вазни  1000 донааш 34-42 грамм аст. Дона сурхранг ва дарозрӯя аст.

Хусусиятҳои биологӣ. Навъаш миёнаи мавсимӣ, давраи нашъунамо 305-308 рӯз аст. Мустаҳкамии зимистон ва тобиши сардиҳо дар сатҳи стандартӣ буда, ба хушксолии аввали баҳор тобоваранд. Баландии  растанӣ 91-100 см. Он дорои сифатҳои баланди нонпазӣ мебошад, миқдори сафедаҳо аз меъёр 1,5-2,0% ва глютен 6-8% зиёдтар аст.

Навъи ганудми «Московская-39» аз рӯи натиҷаи озмоиши байналмилалӣ дар Канада дар солҳои 1998-2000 беҳтарин навъи гандуми тирамоҳӣ шинохта шуд.

Он барои гирифтани ғаллаи ғизоӣ (гандуми қавӣ) дар минтақаҳои марказӣ, марказии сиёҳзамини Русия пешбинӣ шудааст ва барои минтақаҳои ҳамсоя умедбахш аст. Дорои мутобиқати баланд ба кишт, ба нурӣ ҷавобгӯ ва ба хобравӣ тобовар мебошад. Ҷамъоварии ғаллаи аълосифат аз ҳар гектар 35—50 сентнериро ташкил мекунад.

Гандуми навъи «Мироновская-808» дар Стансияи селексионӣ ва таҷрибавии «Мироновская-808» (муаллиф В.Н. Ремесло) бо роҳи интихоби гурӯҳӣ ва оммавӣ аз манбаъҳое, ки ҳангоми ба гандуми тирамоҳӣ табдил додани гандуми баҳорӣ Артемовна ба даст оварда шудааст.

Дона байзашакл, шишагин, калон, 1000 донааш 39-50 г вазн дорад. Сифати нонаш хуб аст. Аз ҷиҳати сифат ва хосиятҳои нонпазӣ ба гандуми қавӣ тааллуқ дорад.

Навъи миёнаи мавсимӣ аст. Тобовар ба зимистон ва муқовимати хушксолӣ аз сатҳи миёна баландтар аст. Заҳролудшавӣ бо касалии зангҳои қаҳваранг то миёна ва аз миёна болотар аст. Ҳосилнокиаш  баланд аст.

Соли 1974 он аз ҳама навъҳо масоҳати калонтарин - зиёда аз 6,5 миллион гектарро ишғол кард. Он дар майдони васеъ дар Полша, Чехословакия ва баъзе кишварҳои дигар кишт карда мешавад. Дар солҳои 1969-70, дар қитъаи гуногунҷабҳаи Вракун (Чехословакия), навъ аз ҳар гектар 59,2 сентнер ғалладона истеҳсол кардааст.

Навъи гандуми «Мироновская-808» дар 70 вилоят, қаламрав ва ҷумҳурӣ минтақабандӣ шудааст.

Сабабҳои асосии паст гардидани ҳосилнокӣ ва риоя нагардидани технологияи парвариши зироатҳои ғалладонагӣ аз ҷониби хоҷагиҳои тухмипарварӣ дар он аст, ки хоҷагиҳои мазкур барои истеҳсоли тухмиҳои сертификатсияшуда заминаи моддию техникиро надоранд. Яке аз омилҳои дигаре, ки солҳои охир ба ҳосилнокии ғалладонагиҳо таъсир расонида истодааст, ин тағйирёбии иқлим мебошад. Ҷиҳати ҳалли масъалаи мазкур олимони соҳаро зарур аст, ки навъҳои нави серҳосили ба тағйирёбии иқлим мутобиқро офарида, дар истеҳсолот ҷорӣ намоянд. Дар ҳолати маҳдудияти васеъ намудани майдони кишт дар заминҳои корами обӣ танҳо бо роҳи баланд бардоштани ҳосилнокӣ, гузаштан ба технологияҳои муосири парвариш, самаранок истифода бурдани заминҳои обёришаванда, аз як замин ба даст овардани на як ду балки се-чор ҳосил  (гандум ва дигар зироатҳо), рўёнидани ҳосили миёнаи гандум на кам аз 50 с/га дар ҷумҳурӣ имконпазир мегардад.

 

Сафарзода С.А.- Сармутахассиси шуъбаи матбуот ва иттилооти

Вазорати кишоварзии Ҷумҳурии Тоҷикистон

Илова кунед: